Een onderzoeksprogramma voor de Green Deal Voedselbossen

Het veronderstelde potentieel aan maatschappelijke en economische waarden van voedselbossen vraagt om een degelijke wetenschappelijke onderbouwing. Bestaande en nieuwe kennis kan dan blijven dienen als basis voor een verantwoorde ontwikkeling van voedselbossen op verschillende schaalniveaus en in verschillende situaties. Hiervoor hebben we vanuit de Green Deal Voedselbossen een onderzoeksprogramma opgesteld. Inzet van dit programma is om bestaande onderzoeksresultaten beschikbaar te maken, matches te maken ten behoeve van het beantwoorden van praktijk vragen en onderzoek te starten om langjarig, gestandaardiseerde resultaten te verkrijgen.

3 hoofdthema’s waar de green deal onderzoeken zich voor inzet:

  • Verduurzamen van het landgebruik en de voedselproductie
  • Versterken van de biodiversiteit
  • In beeld brengen van het sociaal-economisch perspectief

In de praktijk doen we dit door:

  • Inventariseren praktijkervaring en wetenschappelijke kennis (uit binnen- en buitenland) en deze toegankelijk maker voor eenieder (Webportaal)
  • Monitoren van ecologische, economische en sociale indicatoren door o.m. het opzetten en uitrollen van het Nationaal Monitoringsprogramma Voedselbossen.
  • Makelen; incidenteel kortlopende praktijkvragen matchen met (student)onderzoekers
  • Identificeren van kennisleemten in praktijk & wetenschap en stimuleren/aanjagen en mee opzetten van onderzoeksaanvragen om deze kennisleemten te dichten
  • Onderwijs; curricula ontwikkeling (MBO, HBO, WO)

Contact

Jeroen Kruit

Jeroen Kruit
Wageningen Environmental Research

Roos Nijpels

Roos Nijpels
Both ENDS

Opgezet door de Green Deal Voedselbossen:

https://greendealvoedselbossen.nl/nationaal-monitoringsprogramma-voedselbossen/

Nationaal Monitoringsprogramma Voedselbossen

  • Het Nationale Monitorings Programma Voedselbossen gaat over het langjarig gestandaardiseerd monitoren aan voedselbossen die volgens de definitie van de Green Deal Voedselbossen werken. Insteek is om een langdurige (minimaal 5 jaar) monitoring op te zetten om tot een diepgaande datacollectie te komen. Het programma richt zich op ecologische indicatoren (biodiversiteit boven en ondergronds), klimaat (koolstof opslag), sociale indicatoren (bezoekers, vrijwilligers, betaalde banen, gezondheid) en economische indicatoren (input van uren en geld en output van verwaarde productie en nevenactiviteiten). De methode voor de plotkeuze van de opname omhelst een willekeurige selectie en is ontleend aan het vakgebied van de Ecologie. Er wordt samengewerkt met het NIOO, de WUR en de UU (en op termijn e.v.t. anderen) voor de afstemming onderzoek/indicatoren t.g.v. wetenschappelijke basis.
  • De bodemdata worden door het laboratorium Eurofins geanalyseerd. De monitoring van biodiversiteit en CO2 vastlegging wordt door studenten uitgevoerd, waarbij de voedselboseigenaren uitleg krijgen over de methode om dit zelf te kunnen herhalen of om er vrijwilligers/studenten voor in te zetten. De survey voor economische en sociale indicatoren wordt ingevuld door de voedselbos ondernemers/ vrijwilligers zelf en kan aangevuld worden met studentonderzoeken.
  • Er wordt gebruikt gemaakt van bestaande tools voor data-collectie en aggregatie en een passend visualisatie platform, die voor alle data-collectie en visualisatie doeleinden van het NMPV breed ingezet kunnen worden. De eerste survey focust zich op het verzamelen van economische en sociale indicatoren. Het data visualisatie platform zal worden ingezet om reeds verzamelde bodem data daaraan te linken.

Contact: Bastiaan Rooduijn, info@natvise.com

Lees meer

Onderzoeken waar de Green Deal bij betrokken is:

https://www.voedseluithetbos.nl

Meet je voedselbosoogst is een samenwerkingsverband van WENR, communicatiebureau de Lynx, The Plant, Landgoed Welna en maatschap Ketelbroek. Inzet is het ontwikkelen van zeer laagdrempelig en gratis toegankelijke (online)meetinstrumenten voor voedselbossen. Iedere voedselboseigenaar kan hiermee zelf binding van CO2, bodemgezondheid, biodiversiteit en economische ontwikkeling meten, vastleggen èn vergelijken met andere bossen die meedoen. De meettool wordt zo laagdrempelig mogelijk vormgegeven zodat zoveel mogelijk mensen kunnen meedoen.

De ambitie is een fundament te leggen voor een lang lopend citizens science onderzoek. Naast voedselbossen volgens de Green Deal definitie is de tool ook open voor gebruik door anderen.

Op 29 oktober werd de tool gelanceerd tijdens een voor iedereen gratis toegankelijk webinar. Hierin legden Wouter van Eck, Jeroen Schütt (WENR) en Marieke Karssen (the Plant) uit hoe de tool werkt en waarom het zo belangrijk is dat alle voedselbossen meedoen om zo samen de bewijskracht op te bouwen.

Contact: Marieke Karssen, marieke@theplant.nl

Lees meer
https://www.voedseluithetbos.nl

Bodemvorming onder de Voedselbosbouw is een publiek private samenwerking (PPS) project in het kader van het topsectoren beleid. In dit project werken onderzoeksinstituten (WENR, NIOO), hogescholen (HAS Den Bosch, AERES hogeschool Dronten), waterschappen (Aa en Maas, de Dommel), Regio Noord-Oost Brabant, Groen Ontwikkelfond Brabant, Provincie Flevoland en Stichting Voedselbosbouw Nederland samen aan onderbouwing van de beloften van voedselbossen. Inzet van dit 4-jarige project is fundamenteel wetenschappelijke verdieping. Een promovendus zal verdiepend onderzoek vormgeven en uitvoeren naar de bodemontwikkeling bij twee voedselbos casus (Schijndel en Eemvallei). Naast bodemontwikkeling is er ook hier expliciet aandacht voor biodiversiteit boven- en ondergronds, klimaat en verdienvermogen. Kern van de uitvoering ligt bij wetenschappers en studenten van universiteiten en hogescholen.

Contact: Jeroen Kruit, jeroen.kruit@wur.nl

Lees verder

Publicaties

Dutch Food Forest: a low-cost monitoring design

Bodemactiviteit en landgebruik. De bodem van Voedselbos Ketelbroek in vergelijking met een akker en een natuurgebied.

Baas, W. R. | Thesis Hoge School Van Hall Larenstein, Velp | 2018

De bodem van Voedselbos Ketelbroek in vergelijking met een akker en een natuurgebied.

Dutch Food Forest: a low-cost monitoring design

Design and performance evaluation of a 1ha productive food forest model

Boulestreau, Y., van Eck, W. | Stageverslag Wageningen Universiteit. | 2016

 

Dutch Food Forest: a low-cost monitoring design

Voedselbossen van belang voor biodiversiteit

J.Breidenbach, E.Dijkgraaf, B.Rooduijn, R.Nijpels-Cieremans, A.Strijkstra |  De Levende Natuur | mei 2017

Onderzoek naar natuurwaarden toont verrassend positief resultaat voor voedselbos Ketelbroek.

Dutch Food Forest: a low-cost monitoring design

Mechanisation of berry harvesting for food forests in Europe

Burhomistrenko, L. | Mechanization of Berry Harvesting for Food Forests in Europe | MSc thesis WUR | 2020

Een eerste poging om de potentie van oogstmachines in voedselbossen te onderzoeken. Op basis van oogst- en arbeidsdata uit twee systemen in België en Nederland en uit de reguliere fruitteelt, blijkt dat het meest te winnen valt in de arbeidsintensieve oogst van kleinfruit (bessen). Uit een analyse van bestaande apparatuur en een inventarisatie van eisen voor in een voedselbos, volgt een uitwerking van het benodigde type, maar de ontwikkeling is helaas prijzig en voorlopig alleen interessant voor grote voedselbossen (>2ha). De soorttabel achterin wat betreft oogstparameters is een aanrader

Dutch Food Forest: a low-cost monitoring design

A Taste of Change

Crook, Noah de, e.a. | A Taste of Change; exploring the potential of a brackish food forest in Houtrak, North Holland, the Netherlands. | ACT-team 2444, WUR | 2019

 

Food Forest Business Models in The Netherlands

Doomen, R., Leeuwen, van B., Puhe, L. | Food Forest Business Models in The Netherlands | HAS Den Bosch | 2019

A food forest produces financial, social, and natural value. But how exactly? This paper focuses on the question: “What could be a successful business case for a temperate climate Food Forest in the Netherlands?”.

Bijlagen bij het onderzoek vind je hier

Voedselbosbouw in het Deltalandschap. Een interdisciplinaire, ruimtelijke analyse voor de ontwikkeling van voedselbossen op het agrarisch areaal van Zuid-Holland

Eijk van, J. | BSc Thesis Wageningen Universiteit| 2019

Nauwkeurig uitgevoerde studie met als resultaten een universele methodiek voor het bepalen van de geschiktheid van landbouwpercelen voor voedselbosbouw door middel van GIS technologie, op basis van ecologische, economische, culturele en juridisch-planmatige criteria. En vervolgens als case study een kansenkaart voor voedselbossen in Zuid-Holland, tevens onderdeel van het grotere onderzoek van Paul De Graaf: Voedselbosbouw in het Deltalandschap (hier te downloaden).

 

Finding wood for trees

Eldik, Z., 2020. Finding wood for trees.

 

Indicators for Monitoring Food Forests

Elvers, A. | BSc Thesis Wageningen Universiteit| 2019

Dit onderzoek (stage) betreft een uitgebreide verkenning naar indicatoren ten behoeve van het monitoren van ecologische, sociale en economische diensten geleverd door voedselbossen. Er wordt een basisset aan indicatoren voorgesteld die met heel beperkte middelen zijn te monitoren. Er wordt geïllustreerd hoe deze set op aspecten (wetenschappelijk) kan worden verdiept. Dit onderzoek biedt een fraai overzicht van de stand van zaken met betrekking tot monitoring wensen en beginnende monitoringpraktijken rond voedselbossen.

Hier vind je de Indicator list.

 

Waarden van belanghebbenden omtrent voedselbossen

Engelenhoven, T., Kourgiotou, T., Sánchez, M., Spencer, C., Verhoeff, R., Vink, S. | ACT-team 2197, Wageningen University | 2018

In deze studie is een eerste aanzet gedaan voor grip op communiceren met anderen die hele andere waarden paradigma’s hanteren. Dit kan heel relevant zijn voor voedselbossen die voor hun ontwikkeling hun ‘omgeving’ nodig hebben. Onder ‘omgeving’ kun je dan bijvoorbeeld verstaan beleidsmakers die kunnen helpen dingen mogelijk te maken of aanpalende grondeigenaren die moeite hebben met wat er in het voedselbos gebeurt.

 

Alternative agriculture projectsAlternative agriculture projects and their way to achieve the dimensions of sustainability – a survey of non-profit projects in Europe

Fasula, Tim | Alternative agriculture projects and their way to achieve the dimensions of sustainability | Universität Augsburg | 2017

Sustainable Food Forests, A multi-layered approach to monitoring and evaluation

Huijssoon, M., Leeuw de, P., Mooij, M., Mens, L.  | ACT team 1843, Wageningen Universiteit | 2017

Een nadere verkenning van een universeel interdisciplinair monitoringssysteem voor voedselbossen, ordelijk gerangschikt in verschillende thema’s (ecologisch, economisch & sociaal). Nuttig vooral is de uitgebreide lijst indicatoren per thema die beoordeeld is op onder andere de complexiteit van dataverzameling en relevantie, met specifieke aandacht voor toepassing in citizen science.

Voedselbossen in Nederland volgens verschillende Belanghebbenden. De mogelijkheden tot een geaccepteerd landbouwsysteem

Klein Hesselink, E.| Stage Forest Ecology and Forest Management (FEM), Wageningen University. | 2019

In dit stageverslag is verkend hoe mensen naar voedselbossen als kansrijk natuurinclusief landbouwsysteem kijken. Aan de hand van categorien van gelovers en twijfelaars, en ongelovers en nog niet betrokkenen wordt vooral gesteld dat het genereren van bewijslast voor de geschetste beloften van voedselbossen de integratie van voedselbossen in onze voedselproductie praktijk kan helpen te realiseren.

Bachelor Thesis Applied Biology

Kruse, J. | Facilitating development of Food Forest Roggebotstaete – Towards a productive system | Bachelor Thesis Applied Biology. Aeres University of Applied Sciences. | 2019

Literatuuronderzoek dat op basis van ecologische theorie en de resultaten van het bodem- en vegetatieonderzoek induikt op mogelijke beheersstrategien voor voedselbos Roggebotstaete. Interessant voor wie meer wil leren over voedselbostheorie en/of worstelt met de juiste beheersvorm kiezen. Vult het gebrek aan literatuur en discussie van het vegetatieonderzoek goed aan.

Ecological Principles

Limareva, A. | Ecological Principles in Natural Temperate Forest Ecosystems Relevant for Productive Food Forests. Lessons Learned from Food Forest Ketelbroek | Thesis Hoge School Van Hall Larenstein, Velp | 2014

 

Planten biografieën

Limareva, A. | Planten biografieën van eetbare bomen en struiken in voedselbossen. | Thesis Hoge School Van Hall Larenstein, Velp | 2014

Een mooi basisdocument dat al veel wordt gebruikt.

fotograaf Niek Pepels

Do food forests need fertiliser

Pepels, N.| Do food forests need fertiliser? Internship report Wageningen University | 2019

Bevat o.a. dat een rijk bodemleven de beschikbaarheid van niet beschikbare mineralen en voedingsstoffen best wel eens substantieel zou kunnen vergroten. En dat daarmee een bossysteem daadwerkelijk als een no input systeem kan worden gezien. Er was een variatie afhankelijk van het mineraal of de voedsingstof van 200 – 2000 jaar beschikbaarheid.

Nulmeting vegetatieve groeifactoren

Kruse, J. | Nulmeting vegetatieve groeifactoren in voedselbos Roggebotstaete. Een opzet voor meerjarig onderzoek. | Bedrijfsopdracht Bachelor of Science Major Toegepaste Biologie Aeres Hogeschool. Stage Forest Ecology and Forest Management (FEM), Wageningen University. | 2019

Verdiepend bodem- en vegetatieonderzoek in Voedselbos Roggebotstaete (toen 2 jaar oud). Biedt inspiratie voor methodes/indicatoren (helaas niet geschikt voor de leek) aanvullend op de methodiek van het Nationaal Monitoringsprogramma Voedselbossen, en geeft een mooie indruk van wat men zoal aan vegetatie (inclusief ziektebeelden) en bodemleven (inclusief microfauna) kan verwachten voor een jong voedselbos op kalkrijk lemig zand. Mist helaas gedegen wetenschappelijke bronnen, statistische analyse en een grondige discussie en interpretatie van de resultaten.

Exploring temperate food forestry

Rebisz S. | Exploring temperate food forestry as a sustainable land management practice: starting at the soil. A comparative case study assessing soil health at Food Forest Ketelbroek, forest nature reserve “De Bruuk” and a conventional farm in Groesbeek, the Netherlands. | Master thesis Wageningen University, the Netherlands | 2019

A food forest produces financial, social, and natural value. But how exactly? This paper focuses on the question: “What could be a successful business case for a temperate climate Food Forest in the Netherlands?”.

Bijlagen bij het onderzoek vind je hier

Voedselbos Ketelbroek: een zegen in de drup? Waterbalans van voedselbos Ketelbroek

L.Siepel, D.Velthuis, W.Zondergeld, W.Schimmel | Van Hall Larenstein Velp | juli 2018

Een ‘watertoets’ voor Waterschap Limburg geeft een indicatie van het belang van voedselbossen voor een betere waterhuishouding.

Manual, Food forest monitoring and evaluation study

Slier, T., Mahez, N., Aguinaga Gil, I., Harper, S., Jin, T., Muhammad, R | EcoVredeGaard & Wageningen Environmental Research| maart 2018

Deze studie wil een brede ecologische en economische monitoring van voedselbossen toegankelijk maken voor de voedselbosbeheerder. Een fraai geïllustreerde veldgids met zo simpel mogelijke technieken. De eerste in zijn soort, en daarom voor vele vervolgrapporten over monitoring en indicatoren ter inspiratie gebruikt, maar voor de gemiddelde voedselbosbeheerder toch te veelomvattend en ingewikkeld om geheel zelfstandig toe te kunnen passen.

Hier het bijbehorende verslag met alle achtergrond informatie, zoals de wijdere context, en achterliggende argumenten en discussie over de gekozen methodes. Vooral interessant voor wie zelf ook werkt aan de ontwikkeling of verbetering van monitoringstechnieken voor voedselbossen

The Potential of Permaculture Principles

Van der Maas, Grimm, Van Bemmel | The Potential of Permaculture Principles in the Agrifood Transition. HAS Den Bosch | 2017

Permacultuur is voor al bijna een halve eeuw populair onder de idealisten. Ondanks deze populariteit worstelt permacultuur in een meer conventionele context. Deze paper richt zich op de vraag: “Hoe kan een productiesysteem gebaseerd op permacultuurprincipes bijdragen aan de agrifoodtransitie?”.
Bioklimatologische veranderingen en verschuivende eisen van de consument creëren een behoefte aan verandering. Een kruisbestuiving tussen permacultuur en conventionele landbouw biedt oplossingen in een zakelijke context.

Voedselbossen in De park

Monitoring 2018 | Voedselbossen in De park

Bijzonder complete inventarisatie van soortengroepen in 5 voedselbossen in Park Lingezege (tussen Arnhem en Nijmegen), één- (2 stuks) danwel tweejarig (3 stuks). Geeft een goede indruk van de flora & fauna die je in deze fase kunt verwachten op rivierklei in het binnenland. Helaas is er niet altijd gebruik gemaakt van gestandaardiseerd protocollen of zijn deze soms gebrekkig gedocumenteerd, en hangen de vondsten sterk af van de individuele kennis en kunde van de waarnemers, waardoor het onderzoek voor de meeste soortgroepen niet vergeleken kan worden met andere voedselbossen.